Butun dunyo bo‘ylab ota-onalar bolalar uchun ekran vaqti qancha bo‘lishi kerakligi haqida bahslashar ekan, smartfon va planshetlar allaqachon bolalar hayotining ajralmas qismiga aylangan. Taqiqlar ko‘pincha foyda bermaydi, nazorat esa vaqtinchalik bo‘ladi. Ammo agar ekranlar muammoga emas, balki bolani rivojlantiruvchi vositaga aylansa-chi? 

O‘zbekistonlik LittleChess ta’lim startapining tarixi aynan shu savoldan boshlangan. U bolalarga shaxmatni o‘rgatish bilan bir qatorda xotira, diqqat, mantiq va muammolarni yechish ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Loyiha o‘yin mexanikasi, erta rivojlanish metodikasi va sun’iy intellekt elementlarini uyg‘unlashtiradi, shu tariqa ta’limni bolalar o‘zlari qayta-qayta murojaat qiladigan qiziqarli o‘yinga aylantiradi. 

2025-yilda TechCrunch’da LittleChess jamoasi bolaning e’tiborini o‘yin-kulgi emas, balki foyda bilan ishonchli tarzda jalb qiladigan mahsulotni taqdim etdi. Aynan shu uyg‘unlik bugungi kunda global EdTech bozorida kamyob hodisaga aylanmoqda. 

Kundalik muammolardan tug‘ilgan g‘oya 

LittleChess g‘oyasi oddiy kuzatuvdan kelib chiqqan: atrofdagi bolalar soatlab ekran qarshisida o‘tirishar, ota-onalar esa tobora ko‘proq xavotir va ojizlik haqida gapirishardi. 

"Ekranni shunchaki taqiqlash yechim emasligini tushundik. Bu vaqtni foydali narsaga aylantirish kerak edi," - deb eslaydi Ulug‘bek Ismatov. 

Shaxmat ideal vosita bo‘lib chiqdi. Bir tomondan, bu asrlar davomida sinovdan o‘tgan, fikrlash, diqqatni jamlash va strategiyani rivojlantiradigan o‘yin. Boshqa tomondan, shaxmatni geymifikatsiya qilish juda qulay. Jamoa oddiy maqsad bilan ish boshladi: shaxmatni o‘rganishni darsga emas, balki bolaning o‘zi o‘ynashni xohlaydigan o‘yinga aylantirishga intildi. 

Shunday qilib, tungi munozaralar, prototiplar va sinovlar natijasida LittleChess - "skrintaym"ni "rivojlanish vaqti"ga aylantiradigan ilova dunyoga keldi. Loyiha g‘oyasi 2025-yil may oyida uzil-kesil shakllandi. G‘oya paydo bo‘lganidan to birinchi MVP ishlab chiqilishi va ishga tushirilishigacha taxminan ikki oy vaqt o‘tdi. 

LittleChess loyihasi bolalarni shaxmatga o‘rgatish uchun raqamli ta’lim mahsulotini yaratish g‘oyasidan boshlangan. MVPni texnik jihatdan amalga oshirish va ishga tushirish uchun Global Move IT-kompaniyasi jalb qilindi. U bilan hamkorlikda birinchi amaliy ilova ishlab chiqilib, foydalanishga topshirildi. 

LittleChess noyobligi 

Ta’lim ilovalari bozorida ko‘plab yechimlar mavjud: ba’zilari shaxmatni o‘rgatsa, boshqalari bolalarni ovuntiradi, uchinchilari esa "barcha narsani birdaniga" rivojlantirishni va’da qiladi. LittleChess boshqa yo‘lni tanladi - bir nechta kuchli g‘oyalarni yagona tizimga birlashtirdi. 

Birinchidan, o‘yin birinchi o‘rinda turadi. Bola LittleChessni o‘quv ilovasi emas, balki o‘yin sifatida qabul qiladi. Ikkinchidan, jamoa karyera rejimini (Career Mode) joriy etdi - yangi o‘yinchidan ishonchli o‘yinchigacha bo‘lgan syujetli yo‘l, bu yerda rivojlanish yaqqol ko‘rinadi va tushunarli bo‘ladi. Bu tarqoq darslar to‘plami emas, balki maqsad va motivatsiyaga ega mantiqiy tuzilgan yo‘nalishdir. Uchinchidan, nafaqat shaxmat qoidalariga, balki kognitiv rivojlanishga ham e’tibor qaratilgan: xotira, diqqat, mantiqiy fikrlash, qaror qabul qilish tezligi. 

Mahsulot qanday ishlaydi: metodikalar, o‘yinlashtirish va texnologiyalar 

LittleChessda ta’lim jarayoni modulli tamoyil asosida qurilgan. Har bir modul quyidagilarni o‘z ichiga oladi: 

• qisqa dars (3-7 daqiqa),  

• masalalar va mini-o‘yinlar ko‘rinishidagi amaliyot, 

• ko‘nikmani tezkor tekshirish. 
  
  

O‘quv videolari uchun ssenariylarni O‘zbekiston shaxmat federatsiyasi mutaxassislari ishlab chiqadi, ular to‘liq o‘quv materialini va dars tuzilishini shakllantirishadi. Ushbu ssenariylar asosida bizning generativ sun’iy intellekt muhandislarimiz zamonaviy sun’iy intellekt texnologiyalari yordamida video darslarni yaratishadi. 

Shunday qilib, jarayon mutaxassislarning chuqur tajribasi va kontent yaratishning samarali vositalarini birlashtiradi, bu esa bolalar va kattalar uchun sifatli, qulay va moslashuvchan ta’lim materiallarini yaratish imkonini beradi. 

Formatlar interaktiv tushuntirishlardan tortib dinamik boshqotirmalar (puzzles), turli murakkablik darajasidagi botlar va Puzzle Rush kabi rejimlargacha - vaqtga mo‘ljallangan vazifalar seriyalarigacha o‘zgarib turadi. Tez-tez erishiladigan "kichik g‘alabalar" va mukofotlar tizimi rivojlanish hissini uyg‘otadi va bolaning e’tiborini ushlab turadi. 

Texnologik jihatdan moslashuvchanlik qo‘llaniladi: vazifalar foydalanuvchi darajasiga moslashtiriladi, video darslar esa tushunarli tushuntirishlar va vazifalar variantlarini tezda yaratishga yordam beradigan yordamchi sun’iy intellekt yordamida tayyorlanadi. 

Shu bilan birga, xavfsizlik asosiy ustuvor yo‘nalishlardan biridir. Ilovada reklamalar, chatlar va tashqi havolalar yo‘q. Shaxsiy ma’lumotlar minimal darajada, interfeys 3-10 yoshga moslashtirilgan: katta tugmalar, animatsiyalar, tushunarli ko‘rsatmalar mavjud. 

Samaradorlikni tekshirish: raqamlar va bolalarning haqiqiy xulq-atvori 

O‘qitish samaradorligini jamoa nafaqat fikr-mulohazalar orqali, balki xulq-atvor ko‘rsatkichlari bilan ham baholaydi. Qarorlarning tezligi va aniqligi, xatolar dinamikasi, o‘quv modullariga jalb etilganlik tahlil qilinadi. 

Masalan, biz foydalanuvchining yoshi va hududiga ko‘ra har bir masalaning yechilish vaqtini va to‘g‘ri javoblar foizini kuzatib boramiz. Agar ma’lum turdagi vazifalar biror yosh guruhida sezilarli darajada ko‘proq vaqt talab etsa va xatolar ulushi yuqori bo‘lsa, u ushbu guruh darajasiga mos kelmaydigan deb topiladi. 

Qo‘shimcha ravishda takroriy urinishlardagi xatolar dinamikasi va jalb etilganlik - yechilgan masalalar soni va modul bilan ishlashning umumiy vaqti tahlil etiladi. Bu ma’lum yosh toifalari uchun qaysi turdagi topshiriqlar eng samarali ekanligini aniq aniqlash imkonini beradi. 

Ota-onalar va o‘qituvchilar bolalar e’tiborliroq bo‘lib, mantiqiy masalalarni tezroq yecha boshlaganini ta’kidlashmoqda. Ushbu ma’lumotlar jamoaga qaysi modullar yaxshiroq ishlayotganini va qayerda materialni kuchaytirish yoki soddalashtirish kerakligini tushunishga yordam beradi. 

Bozor va auditoriya: O‘zbekistondan AQShgacha 

Bugungi kunda LittleChess 10 yoshgacha bo‘lgan bolalarga mo‘ljallangan. Foydalanuvchilar geografiyasi quyidagicha taqsimlangan: 

• taxminan 60% - AQSh, 

• 30% - O‘zbekiston, 

• 10% - boshqa mamlakatlar. 
  
  

AQSh - ota-onalar bolalar ta’limiga faol sarmoya kiritadigan va sifatli ta’lim mahsulotlari uchun to‘lovga tayyor bo‘lgan bozordir. Bundan tashqari, deyarli har bir oilada smartfon yoki planshet mavjud. Hatto bolaning shaxsiy qurilmasi bo‘lmasa ham, ota-onasida bor va undan mashg‘ulotlar uchun foydalanish oson. 

Biz uchun bu tushunarli auditoriya, minimal texnik cheklovlar va boshqa bozorlarga kengayishdan oldin mahsulotning real muhitda qanday ishlashini tezda tekshirish imkoniyatini anglatardi. 

Ilova iOS va Android tizimlarida mavjud bo‘lib, o‘zbek, rus va ingliz tillarini qo‘llab-quvvatlaydi. Ayniqsa, ingliz tilida so‘zlashuvchi segment faol o‘sib bormoqda, bu esa hozirning o‘zidayoq AQSh bozorini rivojlanishning ustuvor yo‘nalishiga aylantirmoqda. 

LittleChess, shuningdek, ta’lim tashkilotlari: Toshkentdagi Wisdom International School, O‘zbekiston shaxmat federatsiyasi bilan hamkorlik qiladi, hamda IT Park Uzbekistan rezidenti hisoblanadi. Ushbu hamkorliklar mahsulotni real ta’lim muhitida sinab ko‘rish va tizimli fikr-mulohazalar olish imkonini beradi. 

O‘zbekiston shaxmat federatsiyasi bilan hamkorlik bizga malakali murabbiylar va mutaxassislarni jalb etish, shuningdek, ta’lim jarayoniga uyg‘unlashgan oflayn va onlayn musobaqalarni o‘tkazish imkonini beradi. 

Toshkentdagi Wisdom International School - shahardagi eng yirik xalqaro maktablardan biri va bizning birinchi B2B mijozimizdir. Maktab bilan hamkorlik mahsulotni real ta’lim muhitida sinab ko‘rish, tizimli fikr-mulohazalar olish va platformani ta’lim muassasalari ehtiyojlariga moslashtirish imkonini berdi. 

IT Park Uzbekistan rezidenti maqomi loyihaga mentorlik ko‘magi, investitsiya imkoniyatlari va texnologik rivojlanish infratuzilmasidan foydalanish imkonini beradi, bu esa LittleChess’ning barqaror o‘sishi va kengayishiga hissa qo‘shadi. 

TechCrunch: global sahnaga ilk chiqish 

TechCrunch’da qatnashish muhim o‘sish nuqtasi bo‘ldi. Ko‘rgazma davomida LittleChess stendiga 100 dan ortiq kishi - ota-onalar va o‘qituvchilardan tortib investorlar va yirik platformalar vakillarigacha tashrif buyurdi. Ko‘pchilik bolalar uchun ilovani joyida o‘rnatib, interfeys va mexanikaning hatto eng kichik foydalanuvchilar uchun ham tushunarli ekanligini ta’kidladi. 

Samimiy mulohazalar ham bo‘ldi: namoyishni kuchaytirish, vizual taqdimotni yaxshilash haqida. Ammo jamoa aynan shunday fikr-mulohazalarni qimmatli deb hisoblaydi. 

Asosiy voqealardan biri Chess.com bosh direktori bilan suhbat bo‘lib, u ma’lum ko‘rsatkichlarga erishilganda investitsiyalarni muhokama qilishga qiziqish va tayyorlik bildirdi. Shu bilan birga, BAA va Qatardagi maktablar bilan pilot loyihalar bo‘yicha muzokaralar boshlandi. 

Vaqt o‘tishi bilan hamkorlik tashabbuslarining bir qismi muvaffaqiyatli amalga oshirildi, bir qismi faol ishlab chiqilmoqda, ba’zi muzokaralar esa kutilgan natijaga olib kelmadi. 

Bu loyihaning dastlabki bosqichi uchun tabiiy jarayon: barcha muhokamalar ham uzoq muddatli hamkorlikka aylanavermaydi. Shu bilan birga, olingan tajriba va fikr-mulohazalar ko‘rsatkichlarni aniqlashtirish, mahsulotni joylashtirish va yangi hamkorlarga yondashuvni takomillashtirish uchun ishlatildi. 

"Birinchi kuni biz 300 ming dollar haqida gaplashdik, keyin - 700 ming dollar, oxirida esa 1 million dollarlik sarmoyani ishonch bilan muhokama qildik. Biz ko‘lamni qanchalik aniq ifodalagan bo‘lsak, investorlar buni shunchalik xotirjam qabul qilishdi," - deb ta’kidladi asoschilari. 

O‘tgan bosqich doirasida jamoa Ozarbayjon va Gruziyadan bir nechta investorlar bilan uchrashuvlar o‘tkazdi. Ular loyihaga qiziqish bildirib, mahsulotning ayrim jihatlarini takomillashtirgandan so‘ng investitsiyalarni ko‘rib chiqishga tayyor ekanliklarini aytishdi. Hozirda jamoa ushbu shartlarni bajarish va loyihani muzokaralarning keyingi bosqichiga tayyorlashga e’tibor qaratmoqda. 

Jamoa startaplar ko‘pincha haddan tashqari dadil ko‘rinishdan qo‘rqib, o‘z maqsadlarini pasaytirishini angladi. Global ekotizim esa, aksincha, o‘sish haqida aniq tasavvur va ishonchni kutadi. 

Raqobat va pozitsiyalash  

LittleChess kamdan-kam hollarda to‘g‘ridan-to‘g‘ri raqobatchilarga duch keladi. Ko‘pincha bolalar o‘yinlari va umumiy ta’lim platformalari bilan bolaning e’tibori uchun kurashishga to‘g‘ri keladi. 

Startapning asosiy afzalligi - tizimlilik: karyera rejimi, ta’lim mantiqi, o‘yin motivatsiyasi va kognitiv ko‘nikmalarga e’tibor qaratish. Bu mahsulotni ota-onalar, maktablar va ta’lim tashkilotlari uchun qimmatli qiladi. 

Keyingi bosqich: kengayish va yangi bozorlar 

AQShdan qaytgach, jamoa B2B yo‘nalishi, ingliz tilidagi kontent va xorijdagi pilot loyihalarga e’tiborni kuchaytirdi. AQShdagi tashkilotlar bilan hamkorlik yo‘lga qo‘yilmoqda, ular bozorga chiqishning dastlabki misollari bo‘ladi. 

Rejalarda - Yevropa, Yaqin Sharq, Osiyo va oflayn formatlarni rivojlantirish: bolalar va ota-onalar LittleChess bilan bevosita tanishishlari mumkin bo‘lgan klublar va namoyish nuqtalarini tashkil etish. 

EdTech startaplari uchun asosiy saboq 

"LittleChess" tarixi mahalliy g‘oya haqiqiy muammoni hal qilganda, qanday qilib global mahsulotga aylanishi mumkinligiga misol bo‘ladi. 

Jamoa quyidagilarni maslahat beradi: 

• minimal mahsulotdan boshlash va uni haqiqiy bolalarda sinovdan o‘tkazish, 

• ota-onalar va o‘qituvchilarni diqqat bilan tinglash, 

• faqat B2C bilan cheklanib qolmasdan, maktablar va tashkilotlarga e’tibor qaratish, 

• 30-60 soniya ichida mahsulotning qiymatini tushuntira olish, 

• keng ko‘lamli rejalar haqida gapirishdan cho‘chimaslik. 
  
  

LittleChess shuni ko‘rsatadiki, EdTechning kelajagi cheksiz video darslarda emas, balki bolaning e’tiborini hurmat qiladigan va ta’limni mazmunli tajribaga aylantiradigan mahsulotlardadir. Bugungi kunda global startap ekotizimi aynan shunday yechimlarni sinchkovlik bilan kuzatib bormoqda.